اصول اخلاقی انتشار مقاله
 

اصول اخلاقی انتشار مقاله در نشریه پژوهش‌های نوین فیزیک دانشگاه خوارزمی

نشریه پژوهش‌های نوین فیزیک دانشگاه خوارزمی متعهد به رعایت بالاترین استانداردهای اخلاق در پژوهش و انتشار آثار علمی است. این نشریه از اصول و دستورالعمل‌های کمیته اخلاق در انتشار (Committee on Publication Ethics – COPE) پیروی می‌کند و در زمینه پیشگیری و مقابله با تخلفات پژوهشی، تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، از جمله آیین‌نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در آثار علمی است.

منشور اخلاقی نشریه بر اساس اصول و رهنمودهای معتبر اخلاق در انتشار تدوین شده و تمامی افراد مشارکت‌کننده در فرایند انتشار، از جمله نویسندگان، داوران، سردبیر، دبیران علمی و اعضای هیئت تحریریه، موظف به رعایت آن هستند.

هرگونه تخلف از اصول اخلاق پژوهش و انتشار، از جمله سرقت علمی، جعل یا دستکاری داده‌ها، انتشار تکراری، ارسال همزمان مقاله به بیش از یک نشریه، ارجاع‌دهی نادرست، دستکاری فرایند داوری و سایر مصادیق سوءرفتار پژوهشی، مطابق با سیاست‌های نشریه بررسی خواهد شد و می‌تواند به رد مقاله، توقف فرایند داوری، اصلاح یا پس‌گرفتن مقاله و سایر اقدامات مقتضی منجر شود.

۱. وظایف و مسئولیت‌های ناشر

  • ناشر و نشریه موظف‌اند فرایند بررسی، داوری و انتشار مقالات را بر اساس اصول اخلاق حرفه‌ای، شفافیت و استقلال علمی انجام دهند.

  • مقالات پیش از ورود به فرایند داوری از نظر انطباق با حوزه موضوعی نشریه، الزامات شکلی، اصالت و احتمال سرقت علمی بررسی می‌شوند.

  • مقالات در چارچوب یک فرایند داوری تخصصی، محرمانه و ناشناس ارزیابی می‌شوند.

  • تصمیم نهایی درباره پذیرش، اصلاح یا رد مقاله بر اساس نتایج داوری و با نظر سردبیر و هیئت تحریریه اتخاذ می‌شود.

  • ناشر و نشریه موظف‌اند اطلاعات مربوط به نویسندگان، داوران و مقالات را محرمانه نگهداری کنند، مگر در مواردی که افشای اطلاعات بر اساس قوانین یا الزامات اخلاقی ضروری باشد.

  • نشریه موظف است در صورت شناسایی تخلف پژوهشی یا اخلاقی، موضوع را بررسی کرده و اقدامات اصلاحی مناسب را مطابق با دستورالعمل‌های COPE انجام دهد.

۲. وظایف و مسئولیت‌های سردبیر و دبیران علمی

  • سردبیر و هیئت تحریریه مسئول تصمیم‌گیری علمی درباره انتشار مقالات هستند و باید تصمیمات خود را بر اساس کیفیت علمی، اصالت، روش‌شناسی و ارتباط مقاله با حوزه فعالیت نشریه اتخاذ کنند.

  • تصمیم‌گیری درباره مقالات باید مستقل از ویژگی‌های شخصی، جنسیت، ملیت، وابستگی سازمانی، باورهای شخصی یا سایر ویژگی‌های نامرتبط با کیفیت علمی مقاله انجام شود.

  • هویت نویسندگان و داوران و محتوای مقالات در طول فرایند داوری باید محرمانه باقی بماند.

  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه باید هرگونه تعارض منافع احتمالی را اعلام کرده و از مشارکت در تصمیم‌گیری درباره مقالاتی که با منافع شخصی، حرفه‌ای یا سازمانی آنان مرتبط است، خودداری کنند.

  • در صورت دریافت گزارش یا مشاهده شواهدی از سوءرفتار پژوهشی، موضوع باید به‌صورت منصفانه و مستند بررسی و در صورت لزوم مطابق با دستورالعمل‌های COPE پیگیری شود.

  • سردبیران باید در صورت شناسایی خطاهای مهم پس از انتشار، اقدامات لازم برای انتشار اصلاحیه، ابطال یا پس‌گرفتن مقاله را مطابق با سیاست‌های نشریه انجام دهند.

۳. وظایف و مسئولیت‌های داوران

  • داوران باید تمامی اطلاعات و محتوای مقالات را محرمانه تلقی کنند و از استفاده یا افشای اطلاعات منتشرنشده مقاله خودداری نمایند.

  • داوری باید در مهلت تعیین‌شده و بر اساس معیارهای علمی، بی‌طرفانه و مستند انجام شود.

  • نظرات داوران باید روشن، محترمانه، سازنده و مبتنی بر شواهد علمی باشد.

  • داوران نباید از اطلاعات یا ایده‌های به‌دست‌آمده از مقاله پیش از انتشار برای منافع شخصی یا پژوهشی خود استفاده کنند.

  • داوران موظف‌اند هرگونه تعارض منافع احتمالی را پیش از پذیرش داوری اعلام کنند.

  • هرگونه شواهد یا ظن معقول نسبت به سرقت علمی، جعل یا دستکاری داده‌ها، انتشار تکراری یا سایر تخلفات پژوهشی باید بدون تأخیر به سردبیر گزارش شود.

۴. وظایف و مسئولیت‌های نویسندگان

  • نویسندگی باید محدود به افرادی باشد که سهم علمی قابل‌توجهی در انجام پژوهش، تحلیل داده‌ها یا تهیه مقاله داشته‌اند.

  • تمامی نویسندگان باید نسخه نهایی مقاله را مطالعه و تأیید کرده و مسئولیت محتوای علمی و صحت اطلاعات ارائه‌شده را بپذیرند.

  • ترتیب نویسندگان و وابستگی‌های سازمانی باید با اطلاع و تأیید تمامی نویسندگان تعیین شود.

  • نویسنده مسئول موظف است از رضایت تمامی نویسندگان برای ارسال مقاله و انتشار نسخه نهایی آن اطمینان حاصل کند.

  • مقاله ارسالی باید حاصل یک پژوهش اصیل باشد و تمامی منابع، آثار و پژوهش‌های پیشین مرتبط به‌صورت دقیق و مناسب مورد استناد قرار گیرند.

  • مقاله نباید پیش‌تر منتشر شده باشد یا همزمان برای بررسی به نشریه دیگری ارسال شده باشد. هرگونه همپوشانی قابل‌توجه با آثار منتشرشده قبلی باید به‌طور شفاف اعلام شود.

  • استفاده از داده‌های جعلی، داده‌سازی، دستکاری یا تحریف داده‌ها و نتایج پژوهش ممنوع است.

  • هرگونه تعارض منافع مالی، شخصی، حرفه‌ای یا سازمانی که ممکن است بر نتایج پژوهش یا فرایند انتشار تأثیر بگذارد، باید به‌صورت شفاف اعلام شود.

  • خوداستنادی غیرضروری و بیش از حد با هدف افزایش تعداد استنادات، مغایر با اصول اخلاق علمی است.

  • نویسندگان موظف‌اند در صورت مشاهده خطای مهم در مقاله پس از انتشار، موضوع را سریعاً به نشریه اطلاع دهند و در صورت لزوم برای اصلاح یا پس‌گرفتن مقاله همکاری کنند.

۵. سرقت علمی و سوءرفتار پژوهشی

نشریه پژوهش‌های نوین فیزیک با هرگونه سرقت علمی و ادبی، از جمله استفاده از ایده‌ها، داده‌ها، متن، تصاویر یا سایر مطالب دیگران بدون استناد مناسب، مخالف است. همچنین جعل و دستکاری داده‌ها، انتشار تکراری، ارسال همزمان، دستکاری ارجاعات، جعل یا دستکاری فرایند داوری و سایر اشکال سوءرفتار پژوهشی قابل قبول نیست.

در صورت مشاهده یا گزارش هرگونه تخلف، نشریه موضوع را بررسی و در صورت احراز تخلف، اقدامات لازم را مطابق با دستورالعمل‌های COPE و مقررات مربوط اتخاذ خواهد کرد.

۶. تعارض منافع

نویسندگان، داوران، سردبیر، دبیران علمی و اعضای هیئت تحریریه موظف‌اند هرگونه تعارض منافع واقعی، بالقوه یا قابل‌ادراک را که ممکن است بر قضاوت علمی یا فرایند انتشار تأثیر بگذارد، اعلام کنند.

تعارض منافع ممکن است شامل منافع مالی، روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌های سازمانی، رقابت‌های علمی یا سایر روابطی باشد که بتواند بر تصمیم‌گیری یا ارزیابی مقاله تأثیر بگذارد.

نویسنده مسئول موظف است فرم تعارض منافع را از طرف تمامی نویسندگان تکمیل و تأیید کند.

۷. محرمانگی و حفاظت از اطلاعات

تمامی اطلاعات مربوط به مقالات ارسالی، گزارش‌های داوری و مکاتبات مرتبط باید در طول فرایند بررسی محرمانه باقی بماند. اطلاعات منتشرنشده حاصل از مقالات نباید بدون اجازه نویسندگان مورد استفاده قرار گیرد.

۸. اصلاح، پس‌گرفتن و ابطال مقالات

در صورتی که پس از انتشار مقاله، خطای مهم، تخلف اخلاقی یا سوءرفتار پژوهشی شناسایی شود، نشریه می‌تواند بسته به ماهیت و میزان مسئله، اصلاحیه، اطلاعیه ابطال یا پس‌گرفتن مقاله منتشر کند.

هرگونه اقدام اصلاحی باید با هدف حفظ صحت و یکپارچگی سوابق علمی نشریه انجام شود و مطابق با اصول و دستورالعمل‌های COPE باشد.

۹. استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی

نویسندگان مسئولیت کامل محتوای مقاله، صحت داده‌ها، تحلیل‌ها، منابع و نتایج ارائه‌شده را بر عهده دارند. استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مولد یا سایر ابزارهای هوش مصنوعی در فرایند تهیه مقاله باید مطابق با سیاست‌های نشریه و اصول اخلاق پژوهش و انتشار انجام شود.

ابزارهای هوش مصنوعی نمی‌توانند به‌عنوان نویسنده مقاله معرفی شوند. در صورت استفاده مؤثر و قابل‌توجه از ابزارهای هوش مصنوعی در تهیه یا پردازش مقاله، نوع و میزان استفاده باید مطابق با سیاست‌های نشریه به‌صورت شفاف اعلام شود.

۱۰. فرم‌های تعهد و تعارض منافع

نویسنده مسئول باید فرم‌های مورد نیاز نشریه، از جمله فرم تعارض منافع و فرم تعهدنامه نویسندگان، را از طرف تمامی نویسندگان تکمیل و ارسال کند. این فرم‌ها تأییدکننده اصالت اثر، رعایت اصول اخلاق پژوهش، عدم ارسال همزمان مقاله به نشریه دیگر و اعلام تعارض منافع احتمالی هستند.

فایل‌های مربوط به فرم تعارض منافع و فرم تعهدنامه از طریق لینک‌های زیر در دسترس هستند:

برای آگاهی بیشتر از اصول و دستورالعمل‌های اخلاق در انتشار، مراجعه به Committee on Publication Ethics (COPE) و مقررات و آیین‌نامه‌های مرتبط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری توصیه می‌شود.

استقلال تحریریه و مدیریت مقالات وابسته

نشریه پژوهش‌های نوین فیزیک برای حفظ استقلال، بی‌طرفی و سلامت فرآیند داوری و تصمیم‌گیری، از تمرکز بیش از حد مقالات نویسندگان وابسته به نشریه جلوگیری می‌کند.

در دو شماره اخیر نشریه، سهم مقالات پژوهشی که حداقل یکی از نویسندگان آن‌ها سردبیر، عضو هیئت تحریریه یا داور نشریه باشد، نباید بیش از ۲۵٪ از مجموع مقالات پژوهشی منتشرشده باشد.

مقالاتی که یکی از نویسندگان آن‌ها از اعضای هیئت تحریریه، سردبیر یا داوران نشریه باشد، تحت فرآیند داوری مستقل و دوسو ناشناس قرار می‌گیرند و فرد ذی‌نفع در فرآیند داوری یا تصمیم‌گیری نهایی درباره مقاله مشارکت نخواهد داشت.

این سیاست با هدف جلوگیری از تعارض منافع، حفظ استقلال فرآیند داوری و رعایت استانداردهای حرفه‌ای نشر علمی اجرا می‌شود.

نشریه پژوهش‌های نوین فیزیک
دانشگاه خوارزمی